Yeni Yüzyılda Bankacılık
Zafer Ergezen
GİRİŞ
20.Yüzyılın sonuna doğru yaşanan liberizasyon ve entegrasyon sürecinde bankacılık kültürü değişim göstermiştir. Sadece piyasa değişkenleri değil, kültürel ve teknolojik değişkenlerde bankacılık anlayışını değiştirmekte ve yeni bir bankacılık kültürü oluşturmaktadır. Bu noktada Yeni Yüzyıl Bankacılığı 3 aşamada incelenmektedir:
Piyasalarda meydana gelen değişim: Faiz dışı gelirlerin arttırılmasına yönelik eğilim
Teknoloji ağırlıklı değişim: İnternet odaklı bankacılık hızla gelişmektedir.
Kültürel ağırlıklı değişim: Sosyal hassasiyetlerin ön plana çıktığı bankacılık
Yapılan çalışmada, bankacılık anlayışında yaşanan değişimlerin temel değişkenleri incelenmektedir. Bankacılık anlayışının değişmesine sebeb olan değişkenler belirtilmekte, bu değişkenlerin hangi aşamalarda değişimi etkilediği açıklanmaya çalışılmaktadır. Yeni Yüzyıl bankacılığı’nın çalışma koşulları açıklanarak, monopol bir yapı oluştuğu göz önüne alınarak önümüzdeki dönem içerisinde tartışmalar, Monopol piyasada oluşan bu kültürün ne kadar birey-kurum, piyasa çeşitliliği yansıttığına paralel olarak gelişecek yada liberizasyon sürecinin son aşaması olarak 3T(Tek piyasa-Tek sistem-Tek kültür) oluşacaktır.
YENİ YÜZYILDA BANKACILIK
Bankacılık, özellikle 1970 ve 1980 dönemlerinden sonra girilen hızlı liberizasyon ve entegrasyon hareketleri sonucunda değişim geçirmiş, 2000′li yıllardan itibaren teknolojinin gelişmesi, risk yönetimi kavramının oluşması ve yeni ürünlerin kullanılması ile karakter değişimi ve asıl değişime sebeb olan internet kültürünün ortaya çıkması ile artık yeni bir dönem başlayarak 21.Yüzyıl Bankacılığı adı altında incelemelere konu olmaktadır.
Bankacılık, varoluşu gereği sürekli olarak ekonominin ayrılmaz bir parçası, kurum-birey ve birey-kurum arasında aracı olmaktadır. Bu noktada ekonomi, bireyde ve kurumların yapısında yaşanan değişim ve gelişimler bankacılık sektöründe değişim ve gelişimlere sebeb olmaktadır. Bakanın arkasındaki değişim unsurları ve etken güçleri 3 noktada incelenmektedir:
Mali Piyasalar
Birey
Kurum
Mali Piyasaların günümüzde liberizasyon sürecinde çok hızlı değişimler gösterdiği ve artık globalleşmenin artarak tek piyasa sistemine doğru gitmekte olduğu ifade edilmektedir. Bunun sonucunda mali piyasalar, özellikle son dönemde yaşanan likidite bolluğu ve üretimin gelişmekte olan ülkelere kayması sonucunda, hızlı büyümeler yakalamış, faiz oranlarını hızla tek haneli rakamlara düşürmüş(Hala düşmeyen ülkeler mevcut), enflasyonu kontrol altına almışlardır.(IMF, 2005)
Bu yapı içerisinde dünya bankacılığı faiz gelirlerinden elde edilen kazançlarının azalması dolayısıyla faiz dışı gelirlere yönelmiştir. Faiz dışı gelirleri attırabilmek için maliyetler belirlenmekte ve her ürüne, hatta işlemlere bu maliyetler(ve komisyon altında karlar) eklenerek müşteriye yansıtılmaktadır. Örn: Avrupa ve ABD bankaları yapılan her işlemde, hatta para yatışlarında bile komisyon adıl altında kesinti yapmaktadırlar.
Diğer değişim unsuru teknoloji ağırlıklı olarak yaşanmaktadır. Artık Bankacılık(Bunun yanında internet odaklı firmalar dönemi cazibe kazanmıştır. Örn: Google, AOL, İdeefixe, vb.) internet odaklı bir yapıya dönüşmekte, maliyetler kullanılan sistemlerle çok detaylı çıkarılabilmekte ve müşteriye ulaşmak çok daha farklı yapılarda mümkün olabilmektedir. Daha çok faiz dışı gelirlerin arttırlıması kaynaklı düşünülse bile, müşteriye ulaşma, etkileme ve gelişmiş sistemler kullanılması açısında ayrı bir kategoride incelenebilmektedir.
Kültürel yapının değişim göstermesiyle birlikte, sosyal örgütler ön plana çıkmakta, toplum refahını, çevreyi ve etik ilkeri destekleyici ve koruyucu sivil toplum kuruluşlarının değeri artmaktadır. Günümüzdeki firma ve kurumlar incelendiğinde, bu hassasiyetlerin firma ve kurumlara yansıdığı, bireylerin duyarlılığının firmalara yansıdığı görülmektedir. Firmalar elde ettikleri cironun bir kısmını bu tür oluşumlara ve/veya kendi duyarlılıkları paralelinde kullanmaktadırlar.(Örn: Deniz Yıldızı Eğitim Kurumları, Koç Holding’in çocuk tiyatrosu sponsorluğu, vb.)
21. Yüzyıl Bankacılığı incelemeye çalışıldığında sadece piyasa değişkenlerinin değil kültürel değişimlerinde ön plana çıktığı ve günümüz konjonktüründe müşteriler tarafından belirleyici unsur olarak görülmeye başlandığı görülmektedir. Bu noktada yeni bankacılık 3 aşamada incelenmektedir:
Piyasalarda meydana gelen değişim: Faiz dışı gelirlerin arttırılmasına yönelik eğilim
Teknoloji ağırlıklı değişim: İnternet odaklı bankacılık hızla gelişmektedir.
Kültürel ağırlıklı değişim: Sosyal hassasiyetlerin ön plana çıktığı bankacılık
Tüm bu değişkenler incelendiğinde özellikle kar marjlarının ciddi oranlarda düşmesine paralel olarak rekabet alanında etkilerinin çok önemli olduğu görülmektedir. Bunun sonucunda da bankacılık sektöründe monopol bir yapı oluşmasına sebeb olmakta ve banka birleşmeleri ve satın almalarının artacağı öngörülmektedir. Türkiye’de ve Dünya’da bankacılık sektöründe yaşanan son gelişmeler bu teoriyi desteklemektedir. Türkiye, konjonktürü gelişmekte olan piyasa olarak geriden takip etmekle beraber son gelinen konjonktürde hızlı yol almış ve bunun sonucunda banka birleşmeleri ve satın almaları hızlanmıştır.(GE-Garanti, Teb-BNP, vb.)
Önümüzdeki dönemde, faizlerin ve enflasyonun aşağı eğilimli hareketinin devam etmesi durumunda, yeni konjonktüre uyum sağlamakta zorlanan firmaların faiz dışı gelir elde etmekte başarısız olacağı ve birleşmelerin ve satın almaların devam edeceği düşünülmektedir. Monopol yapı gittikçe katılaşmakla beraber, faiz dışı gelirleri arttırmaya yönelik işlem maliyetleri müşterilere daha fazla yansıtılmaya çalışılacak ve işlem maliyetlerinin hesaplanması konusunda oldukça titiz davranılacaktır. Farklılaşmanın ön plana çıkacağı tahmin edilmesinin yanında asıl müşteri odaklı çalışan bankaların daha başarılı olması muhtemeldir. Ve tüm bu bankacılık hizmetleri sanal ortama taşınarak rekabet çok daha farklı bir ortamda ve yeni bir anlayış ile bankacılık devam edecektir.
Tüm bunların sonucunda yeni Bankacılık kültürü doğmaktadır: Bireylere ve toplumlara hitap eden bankaların internete taşınmasıyla beraber, birey ve kurumların hassasiyetlerine ve kültürel değerlerine duyarlı bankacılık anlayışınında internete taşınması sonucunu doğuracak ve internet, bankacılık, birey-toplum’dan oluşan yeni bir kültür ortaya çıkacaktır. Bir sonraki aşamada ise tartışmalar, Monopol piyasada oluşan bu kültürün ne kadar birey-kurum, piyasa çeşitliliği yansıttığına paralel olarak gelişecek yada liberizasyon sürecinin son aşaması olarak 3T(Tek piyasa-Tek sistem-Tek kültür) oluşacaktır.