Çin korkusu (www.newsweekturkiye.com)
Başkan Obama nihayet Çin büyükelçisini seçti; üstelik bunu yapmak için epeyce geç kaldı. Büyükelçi Jim Huntsman’ın 2012 başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi Parti adayı olacağı söylentilerinden dolayı basın bu tercihin iç politikadaki olası etkileri üzerinde durdu. Washington’ın kendi politikasına odaklanması ise, küçük bir noktanın gözden kaçmasına neden oluyor: Huntsman dünyadaki en önemli ikili ilişkinin önemli adamı olmak üzere.
Obama yönetimi vites atarken Çin hükümeti kenarda boş oturmuyor. Başka bir deyişle, cennetin altında kaos vardı ve Pekin’in durumu mükemmel. Geçen iki ay boyunca Pekin, ABD yönetimindeki ekonomik ve finansal düzene meydan okuma olarak tanımlanabilecek bazı adımlar attı. Mart ayında Başbakan Wen Jiabao yıllık basın toplantısında ABD’nin mali politikaları ile ilgili çekincelerini açık bir biçimde dile getirdi. Mart ayı sonlarında da Çin Merkez Bankası Başkanı Zhou Xiaochuan, dünya rezerv parası olarak dolara bel bağlamanın maliyetinin, sağlanan faydayı aştığını söyledi. Xiaochuan, dolardan uzaklaşmak için IMF’nin Özel Çekme Hakları (ÖÇH) modelinden uyarlanan “süper-egemen rezerv parası” oluşturulmasını önerdi. Londra’da gerçekleşen G20 zirvesinde Wen, IMF’nin özel çekme haklarına verdiği borçları 250 milyar dolara kadar yükseltecek bir anlaşmayla amacı doğrultusunda ilerlediğini gösterdi. Financial Times’ın iddiasına göre Çin, dolardan uzaklaşırken son beş yıl içinde elindeki altın miktarını ikiye katladı. Çin Halk Bankası, yuan’ın küresel ölçekte kullanımını artırmak için Belarus, Malezya ve Arjantin gibi ülkelerle 95 milyarlık para takası başlattı. Çin aynı zamanda, bir döviz takası anlaşması olan Chang Mai İnsiyatifi’nin genişlemesine destek verdi. Financial Times’a göre Brazilya, Çin’le ticaretinden doları çıkarmak için ön müzakere sürecinde.
Pekin’in eylem sağanağı Amerika’yı korkutuyor. Dış politikanın ağır topları hararetle Çin’le bir “G2″ geliştirilmesinin doğruluğu ve tehlikelerini tartışıyorlar. Kongre Üyesi Mark Kirk kısa bir süre önce bir grup Çinli-Amerikalıyı. “Çin Amerika’nın kredi kartlarını iptal etti” diyerek uyardı. Ekonomist Nouriel Roubini, Washington Post’a “[Çin] şimdiden bir ay içerisinde geçen 10 yıl boyunca yaptığından daha çok şey yaptı” dedi. ABD Pekin’e bu politikaları değiştirmesi konusunda baskı yapabilir mi? Çin gözlemcisi Nicholas Lardy tartışmaya net bir nokta koydu: “Dolaylı baskı için aracımız yok.”
Obama ve Huntsman Çin’den korkmalı mı? Tam olarak değil. Durumu, uzun ve kısa vadede yaşanacaklar olarak ikiye ayıralım. Uzun vadede Çin güç ve etki anlamında ABD’ye yakınlaşacak. Bu çok da şaşırtıcı değil. Özel sektörden ve kamudan analizciler bu tahmini yıllardır yapıyor. Çin’in yükselişi, Ulusal İstihbarat Konseyi’nin 2025 Dünya Trendleri raporunda tartışılan kilit konulardan biri. Fakat şu an için, Çin’in GSYİH’sı ABD’ninkinin yarısından daha az. Pekin’in Washington’u yakalaması için hala biraz zamana ihtiyaç var.
Kısa vadeli düşünüldüğünde, Çin’in yaptıklarının büyük bir kısmı kendi halinde faaliyetler olarak görülebilir. Çin yöneticileri, doların bir sure daha merkez bankası rezervi olarak kalacağını belirtiyor. Çin’in döviz takasları dolar bazında alınıp satılan trilyonlar değerindeki değer ve varlığın yanında mikroskobik boyutta kalıyor. Bu hikayelerin bazıları, gerçek verilerin çok uzağında, abartılmış durumda. Örneğin, Çin’in altın rezervlerinin ikiye katlanması dolardan uzaklaşmaya delil olarak görülmemeli. Çin’in döviz rezervlerinin toplam değeri aynı sure içinde 10′a katlandığı için aslında altın rezervlerinin toplam rezervler içindeki oranı yüzde 2 oranında azalmış durumda. Yani aslına bakılırsa Pekin altından uzaklaşmış durumda.
Eğer çabalar bir işe yaramayacaksa bunca gürültü çıkarmanın manası nedir? Açık konuşmak gerekirse ABD, bağımsız bir ulusal güçle başa çıkma konusunda idmansız durumda. Son yirmi yıldır küresel hakimiyetini tartışmasız biçimde sürdürüyordu. Ondan önceki 40 yılda da, özgür dünyanın lideri konumundaydı. Sonuç olarak Amerikalı düşünce ve politika üreticileri bugüne kadar alınan bütün önemli kararların Washington onayından geçmesine alışkındı. Çağımızın liderleri ve düşünürleri küresel ekonomik düzende başka ülkelerin de önemli konularda söz sahibi olmasına hazırlıklı değil.
Çin’in son zamanlardaki faaliyetlerinin büyük bir kısmının ABD için bir tehlike oluşturduğu söylenemez. Gerçekten de Çin’in Pasifik Dairesi içindeki ülkelerin ekonomilerini güçlendirmek için yaptıkları amme hizmeti olarak görülebilir. Obama ve Huntsman’ın Çin’in yükselişine psikolojik olarak alışmaları ve Çin’in ABD’nin faydasına olan politikalarını desteklerken bunun aksi konumdaki politikalarını red etmesi gerekiyor. Eğer bu düşünce değişikliğini gerçekleştirebilirlerse, Çin-ABD ilişkiler karşılıklı korku düzeyinden ortak çıkarlar düzeyine taşınabilir.
