e-konomist.net

Roubini’nin Türkiye kehanetleri (Newsweek Türkiye)

Küresel ekonomik krizi önceden öngörmesiyle tanınan Roubini Global Economics (RGE) Monitor adlı kuruluşun başkanı ve New York Üniversitesi Ekonomi Profesörü Nouriel Roubini, Yapı Kredi Private Banking’in davetlisi olarak Türkiye’ye geldi. Newsweek’ten Metin Under ve Melis Özpınar dünya ve Türkiye ekonomisini nelerin beklediğini “kriz kahinine” sordu. Özel röportajın tamamı…

- Newsweek: Neredeyse tüm ekonomistler 2009′un kayıp yıl olduğunda hemfikir. 2009′un beklendiği kadar kötü bir yıl olmama ihtimali hiç yok mu?
Roubini: Ben kötümser olmaya çalışmaktan ziyade gerçekçi olmaya çalışıyorum. 2009 için büyümede herhangi bir iyileşme görmüyorum. 2010′a gelince, ABD’den gelecek çok büyük bir para ve mali teşvik olacak. Fakat bu bile ancak bir ölçüde etkili olacak. Bunun nedeni mali sistemdeki sorunların onarılmasının 12 aydan uzun sürecek olması. Ve ne zaman ciddi bir bankacılık krizi olursa kredi sıkıntıları en azından ortalama birkaç sene sürer. Çünkü ABD’de iflas etmiş ya da borç batağında olan yüzlerce banka var. Bunların çözümü için zamana ve insana ihtiyaç var. Sadece ortaya para sürmek çözemez. Bu birinci sorun. İkinci sorun ise ABD’de mortgage, kredi kartı, eğitim borçlanmaları gibi nedenlerle iflas etmiş ya da borçla boğuşan pek çok insan var. Bunların sorunları tek hamlede çözülemez. 2010 ve 2011′in bunların kredi ve borç sıkıntılarıyla uğraşılarak ve bir şekilde birikim yapmaya çalışılarak geçirileceği hesaplanmalı. Bu yıllar dünyada ortalamanın altında büyüme yılları olacak.

- Dünyanın krizden önce gördüğü fiyatları tekrar yakalaması, mesela gayrimenkul fiyatlarının eski seviyesine gelmesi mümkün olur mu?
Sanmıyorum. Çünkü 120 senedir ABD’de evlerin gerçek fiyatları uzun vadede genellikle enflasyon artışlarıyla arttı. Bu trendin dışına pek çıkılmadı. 1996-2006 yılları arasındaysa fiyatlar bir anda iki katına çıktı. Bu tamamen bir balondu. Aynı balon, İngiltere, İrlanda, İspanya, Baltık ülkeleri gibi örneklerde de görüldü. Fransa, Yunanistan gibi ülkelerde balon olmasa da hileli bir artış oldu. Macaristan, Dubai, Türkiye gibi ülkelerde de olması gerekenin çok üstüne çıkıldı. Şu anda fiyatlar yüzde 50 düşmeli ki normal değerine ulaşabilsin. Ben normal seviyelerine geri döneceğine inanıyorum. Resesyonda fiyatlar düşüyor. Resesyon bitince fiyatlar tekrar yükselmeye başlayacak. Fakat bu aynı balon durumunu yaratmayacak. Artık konut fiyatlarında enflasyon artışının üstünde artış beklenmesi için bir neden yok.
Devamı »

Çin’de işler neden hâlâ tıkırında? (newsweekturkiye.com)

Çin bu yıl kayda değer bir büyüme gerçekleştiren tek büyük ekonomi, çünkü ekonomi ders kitabında yazılı her kuralı düzenli olarak çiğniyor. Çin’de gerçek manada serbest piyasa yok. Devlet istatistikleri düzenliyor, borsaları manipüle ediyor, anahtar endüstrilerdeki fiyatları sabitliyor, stratejik endüstrileri tamamen elinde bulunduruyor, kritik banka havalelerinin söz konusu olduğu noktalarda Komünist Parti üyelerini istihdam ediyor ve onlara kime borç vermeleri ya da nereye yatırım yapmaları gerektiğini söylüyor. Aslında, Çin’in diğer beş büyük ekonomi kadar hızlı yavaşlamamasının nedeni, ekonomistlerin normal zamanlarda devlet müdahalesi diye küçümsediği yeteneğinde saklı. Bu sayede bankacılık sektöründeki yabancı yatırım sınırlandırıldı ve küresel kredi krizinin temelini oluşturan tuhaf finansal buluşlardan uzak duruldu.

Peki, nasıl oluyor da Çin malı ‘komuta kapitalizmi’ işe yarıyor? Bu soru, devleti bütünüyle budala, piyasayı ise doğuştan dahi olarak görmeye eğilimli ekonomistlerin kafasını uzun zamandır meşgul ediyor. Şimdi ABD ve Avrupa’nın, bankaları ve otomobil endüstrisini kamulaştırarak ve finans endüstrisini ağır düzenlemelere zorlayarak devlet denetimine dönmesiyle birlikte bu soru yeniden ivedilik kazandı. Büyük ekonomiler arasındaki en yoksul ve en kaotik ekonomi olan Çin, belki de son 70 yılın en büyük küresel darboğazı olan bu krizi atlatabilmek için en iyi pozisyonu almış görünüyor.

Kriz zamanında Çin’in bürokratları tıpkı Batılı meslektaşları gibi piyasa araçlarından istediklerini seçebiliyor ve aynı zamanda komuta kapitalizminin cephaneliğinden de yararlanma imkânları var. Geçen yılın ilk aylarında emlak piyasası kızışmaya başladığında, bürokratlar bankacılara konut kredilerini kesmelerini emretti. Ardından ev satışları düşmeye başladığında, konut alımlarında vergi indirimi gibi pazar teşviklerini ileri sürdüler. Son haftalarda, devlet harcamalarını arttırmayı ve büyük faiz indirimlerini öngören 600 milyar dolarlık devasa paket de dâhil olmak üzere Batı’dakilere benzer kurtarma paketlerini yürürlüğe soktular. Ama aynı zamanda Batı’da uygunsuz “müdahaleler” olarak görülebilecek düzenlemeleri de uygulamaya koydular. Örneğin geçen hafta, çelik ve inşaat da dâhil olmak üzere devlet endüstrilerinden, hem yurtiçinde hem yurtdışında yatırımlarını çoğaltarak ekonomideki rollerini “etkin biçimde arttırmaları” istendi.

Devamı »

Ekonominin kriz yıllarında insanlar daha sağlıklı oluyor! (Deniz Gökçe, Akşam, 21.01.2009)

Ekonomide vatandaşların abone olduğu ama aslında yanlış bazı genel kanılar  vardır. Geçmişte bunlardan biri ile uğraşmıştım. Örneğin ekonomide durgunluk ve kriz olduğu zaman, gelir dağılımının bozulduğu düşünülür. Halbuki kriz ortamlarında (mesela 2001 yılında ülkemizde) tüm çok yüksek gelirli bankacı, borsacı ve ticaret erbabı büyük gelir kaybına uğrayınca, gelir dağılımını en çok bozan aşırı yüksek gelirler silinir ve gelir dağılımı, farklılıkların azalması nedeni ile düzelir. Tersine ekonomik büyüme yaşandığında, yukarıda sayılan türden yüksek gelirli zevatın kazançları artar ve bu nedenle de gelir dağılımı bozulur. Halbuki genel kanı bunun tersini düşünür; gariban işsiz kalır, gelir dağılımı bozulur der, ama sayılar tersini gösterir. 
Devamı »

Yüksek faiz brokoli değildir, Ege Cansen 26 Kasım 2008

GAZETELERDE yazılarını okuduğumuz sağlıklı yaşam uzmanı hekimler, en sık “ne yemeliyim, ne yememeliyim” sorusuyla karşılaşıyor. Bu uzmanların, ne yemeliyim sorusuna verdikleri cevaplarda her zaman yer alan bir bitki var. Adı: Brokoli. Anlaşılan brokoli denen tatsız tuzsuz sebzenin, sağlık problemi ne olursa olsun herkese çok faydası var. Üstelik hiçbir yan etkisi de yok. Devamı »

Obama’yı Kim Seçti? Kim Oy Verdi? Neyi Değiştirebilir? Ve Amerikan Seçimi Bize Ne Öğretti, Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Kunta Kinte Derililer Başkan Olabiliyor mu?

1970′li yıllarda köyümüze elektriğin gelmesi ile birlikte televizyonun da geldiği dönemde “Kökler” dizisi diğer adı il “Kunta Kinte” dizisi ilgi ile arka planını anlamadan izlediğimiz ilk TV dizlerinden biriydi. Dizide Afrika’dan getirtilen siyah derili kölelerin zincire vurulmuş bedenlerine ABD’li toprak sahibi beyazlar tarafından yapılan işkence, zorla çalıştırılması ve iletişimlerinin sağlanmasına müsaade edilmemesi bizleri çok etkilemişti. İnsan derisinin ilk defa bu denli siyah olduğunu gördüğünü söyleyen kişileri hatırlıyorum. O zaman Afrikalılara zenci deniliyordu, İngiltere’de Afrikalı öğrencilerin zenci kelimesine çok tepkili olduğunu öğrendim. Afrikalı öğrenciler zenci demek yerine siyah derili insan denmesini benimsiyorlar. Öğrencilik yıllarımda da siyah derililer ile aynı ortamda kaldığımdan dolayı, onların beyazlar hakkında ne düşündüğünü çok daha iyi hissediyorum. Belçikalı bir gencin aynı koridorda bir Afrikalı ile aynı mutfağı paylaşmak istememesi veya ona benzer davranışlarda bulunmasının ufak çaplı tartışmaya neden olduğunu hatırlıyorum. Gerçekten siyah derililer ile beyaz derililer ile aralarında köleci ve kolonyal dönemden kalma renk farklılığı sorunu vardır ve bu psikolojik etki her zaman var olacaktır. Bu farklılık ilk defa 2008 ABD başkanlık seçiminde iyice kendisini hissettirdi. Belki beyazlar açısından değilse bile siyahların aynı cephede birleştiklerini görüyoruz. 

Devamı »

Global kriz ne olacak:Türkiye üzerine yansımaları

ABD’deki kriz dip noktasını görmüştür. Ancak global yansımaları dünya ülkelerini uzun süreli etkileyecektir. ABD,AB,Japonya ve Çin Merkez bankalarının faiz indirimleri dünya ekonomisini daha da zora sokmuştur.Faiz indirimleri sonucu ABD,AB,Çin ve Japonya’da iç ekonomik canlılığın önünü açma yoluna gidilmiştir(Çin, Japonya ve AB hem global sermayenin borsaya yönelmesi hem de ithalatı azaltmak ve iç sanayiyi destekleme yoluna gitmiştir).Bununla birlikte bu ülkelerin diğer ülkelerden ithalatı azalacaktır. Gelişmekte ve gelişememiş ülkeler ile sanayisi tamamen ihracata dayalı ülkeler ABD pazarını kaybetme eğilimindedir.Bu aksiliği giderecek diğer Pazar AB’de kaybedilmeğe başlamıştır. Dolayısıyla, dünyada orta vadede bir devalüasyonlar krizi görmek mümkündür. Rakip ülkeler bu pazarlardan pay kapabilmek için zorunlu olarak devalüasyonlar yapmak zorunda kalacak, yüksek döviz kuru bu ülkelerde enflasyon ve durgunluğu artıracaktır. Dolayısıyla, dünyada bir kaos ortamı meydana gelebilecektir(Bu durumu önlemenin yolu dünyada tek bir merkez bankası ve tek bir para birimin oluşturulmasıdır).
Bu kriz dalgası Türkiye’yi de vuracaktır. Türkiye’nin dış ticarette en büyük ortağı AB’dir. Türkiye dış ticaretinin%96’ını bu ülke ile gerçekleştirmektedir. Dolayısıyla faiz indirimi kısa vadede AB’ne olan ihracatı azaltacak, rakip ülkeler tarafından yapılacak devalüasyonlar Türkiye’yi de devalüasyon yapmak zorunda bırakacaktır. Global sermaye kendi anavatanlarına dönme yolundadır. Şu anda bu sermayenin sahipleri riskten uzak durmağa çalışmaktadırlar. Dolayısıyla, reel sektördeki kriz dışarıya sermaye transferini gündeme getirecektir. Şu an için döviz ihtiyacı yoktur. Ancak, dövizde talep artışından dolayı yükselme meydana gelecektir. Bu noktada, devalüasyon ya piyasa tarafından ya da piyasa yapıcılar tarafından gerçekleştirilecektir. Sermaye çıkışı ve artan döviz fiyatlarının sonucu iç kriz mevduat sahiplerinin bankalardan para çekmelerine sebep olabilecektir.Artan maliyetler sonucu satınalma gücünün azalması tüketici kredilerinin geri dönüşümüne olanak sağlamayacaktır.Şu an zaten bankacılık sektöründeki geri dönüşü olmayan kredilere ek olarak bu kredilerin geri dönmemesi finansal krizi ortaya çıkaracaktır. Reel sektördeki kriz finansal krizi ortaya çıkaracaktır. Dolayısıyla, klasik finansal krizlerin reel krizleri etkilediği bir krizin tersi durum ortaya çıkacaktır. Bundan dolayı, yatırımcıların döviz ve altın piyasasında rol alması menfaatleri açısından olumludur. Borsada yatırım yapacak yatırımcıların Türkiye’de krizin dip noktasına geldiğinde pozisyon almaları gerekmektedir.
Türkiye krizi atlatabilir. Veyahut krizin gelmesini önleyebilir. Bunun için, hükümetin ithal mallarda düşük döviz kuru uygulaması veya hammadde ithalatında maliyetin bir kısmını yüklenmesi gerekmektedir. Bu durumda, hem ihracat sektörü hem de iç piyasa sektörü krizden uzak bir gelişme gösterecektir. Dolayısıyla, Global kriz Türkiye’yi etkilemeyecektir.

Çifte sayma ve tahkim, Ege Cansen (Hurriyet, 01.10.2008)

AMERİKA’da patlak veren finansal krizin ekonomide ne kadar bir zarara veya kayba yol açtığı hesaplanmaya çalışılıyor. Bunun için zarar açıklayan kurumların zararları alt alta toplanıyor.

Bir başka yöntem olarak da Amerikan Devletinin yani Amerikan Hazinesi ile Amerikan Merkez Bankasının sisteme şırınga ettiği veya edeceği paraların toplamı bulunmaya çalışılıyor. Bu tür hesaplamalarla sonuca gidilemez. Öncelikle zararın ölçümü ve zamanlaması üzerinde bir mutabakat tesis etmek gerekir. Bir an için zararın muhasebe açısından tanımı üzerinde mutabık kalındı diyelim. Bu durumda bile firma zararlarının toplanmasıyla “makro” yani ülke ekonomisinde oluşan zarar bulunamaz.

Devamı »

Yatırım bankacılığı ölüyor mu? Ercan Kumcu, Hurriyet, 21.09.2008

BİR zamanların popüler bankacılık oyunu can çekişiyor.

Küresel düzeyde yatırım bankacılığı zor durumda. Son dönemde batan, el değiştiren ya da satılan belli başlı finansal kurumların çoğu yatırım bankası.

Yatırım bankaları mevduat kabul edemezler. Piyasadan borçlanabilirler. Diğer bankalardan borç alabilirler. Bono ya da tahvil ihraç edip sermaye piyasaları yoluyla kaynak yaratabilirler. Borçlandıkları kaynakları sahip oldukları sermaye ile beraber kredi olarak kullandırabilirler. Başka kurumların tahvil bono ve hisse senetlerini alabilirler.

Mevduat toplamadıklarından yatırım bankaları daha çok “toptancı bankacılık” yaparlar. Hisse senedi piyasasında aracılık faaliyetlerinde yoğunlaşanların perakende bankacılık tarafları gelişmiştir.

Devamı »

Global Kriz Sona Erdi mi?Bundan Sonra Neler Olacak?

Küreselleşen dünyada krizler önce finans sektöründe başlamakta ve daha sonra reel sektöre sıçramaktadır. Bu durumu kısaca şöyle izah edebiliriz; Öncelikle borçlular bankalara borcunu ödeyememekte,bankalar krize girmekte ve bankalararası faizler yükselmektedir. Bu arada borsalarda bulunan yabancı yatırımcılar paralarını daha güvenli yerlere transfer etmek için borsalardan çekilmekte ve paralarını dövize çevirmektedirler. Böylece, enflasyon artmakta(devalüasyon da ardından gelebilir) ve iç piyasada durgunluk meydana gelmektedir. Bu durum göreceli olarak iyi bir durumdur. En kötü durum, 2001 Türkiye krizinde görülen mevduat sahiplerinin hep birden paralarını bankalardan çekmeleri girişimidir. Bu durumda, şayet merkez bankası, bankaları yerel para ve döviz cinsinden fonlayamıyorsa, halk değişi ile hazinede para yoksa, kriz daha derinleşmektedir. Ortaya, enflasyonu yüksek, halkı daha fakir, yatırımları durmuş, işsizliği artmış bir manzara ortaya çıkmaktadır. Ve kriz uzun sürelidir. 2001-2008 yılları arası krizin geçmemesi bu duruma bir örnektir.

Devamı »

RUTİN MEMUR ÜCRET AJİTASYONU (ORPAN)

 Her yıl Ocak-Temmuz aylarında aynı senaryo tekrarlanıyor. Muhabirler mikrofon ellerinde sokaklarda ücretli çalışan arıyor.Uzatılan her mikrofona söylenenler yıllardır  değişmiyor.Geçinemiyoruz, eskiden maaşlar daha iyiydi,kira bu kadar, enflasyon bu kadar, dört kişilik ailenin mutfak masrafı bu kadar hep aynı şikayetler hep aynı ajitasyon. Sanki özel sektörde çalışanlar kamudan daha fazla maaş alıyormuş gibi Devletin kısıtlı imkanları ile verdiği ücretten şikayetler.Oysa ayrıntılara girilse gerçekler hiç de kamuda çalışanların durumu ajite ettiği gibi değil.Eğer kolluk kuvvetlerinde görevli personeli bir kenara ayırırsak (çünkü onların riskleri ve pozisyonları çok farklı) 657 sayılı Kanuna tabi Genel İdari Hizmetler sınıfındaki personelin hizmetlerini ve ücretlerini irdeleyelim.

Bu sınıftaki personelin en büyük şikayeti ücretlerin düşüklüğü.Oysa eğer incelenirse hemen hemen tüm teşkilatların neredeyse aldıkları maaş kadar hatta kimilerinin maaşının birkaç katı mükellef mesaisi-ek ders ücreti-döner sermaye gibi bir çok kalemden ücret aldıkları ve bu ücretlerin de yapılan iş karşılığından çok bir nev’i kılıfına uydurulmuş sosyal yardım türevi ücretler olduğu anlaşılacaktır.Genelde memurların yarısından fazlasının karı-koca çalıştığı da dikkate alınırsa ülke şartlarında hane gelirinin özel sektöre göre hatırı sayılır bir meblağa ulaştığı görülecektir.

Devamı »